A...
Alabaster - drobnoziarnista odmiana gipsu, zbita, dobrze przeświecająca, biała lub nieco zabarwiona (na żółtawo, zielonkawo, różowawo, ...), wysoko ceniona jako kamień ozdobny i dekoracyjny.
Także nazwa dwóch, zewnętrznie bardzo podobnych, materiałów zdobniczych opartych na dwóch różnych minerałach – gipsie i kalcycie. Już od czasów starożytnych alabaster był wysoko ceniony jako kamień ozdobny i dekoracyjny. Nazwa pochodzi od egipskiego miasta Alabastros.
Abakus - w architekturze klasycznej i do niej nawiązującej najwyższa część kapitelu kolumny. Abakus z reguły miał kształt czworobocznej płyty, na której spoczywał architraw. Kształt abakusa ulegał zmianom w zależności od porządku architektonicznego i w miarę rozwoju architektury.
Akant - stylizowane liście akantu były częstym motywem zdobniczym w sztuce różnych epok, głównie w architekturze
Architraw - epistyl, nadsłupie, w architekturze klasycznej i do niej nawiązującej najniższy i najważniejszy człon belkowania, w postaci belki spoczywającej na głowicach kolumn,filarów czy pilastrów. Architraw podtrzymuje fryz i gzyms, razem z nimi tworząc belkowanie. Występuje we wszystkich porządkach architektonicznych, ale w zależności od stylu ma odmienne kształty.
Arkadowy fryz - arkatura, w architekturze ornament ciągły w formie fryzu złożonego z małych arkadek ułożonych szeregowo. Arkadowy fryz umieszczany był na zewnętrznych ścianach budynku, pod okapem. Charakterystyczny dla stylu przedromańskiego i romańskiego.
Attyka - pas muru w postaci balustrady, ścianki czy rzędu sterczyn, zbudowany ponad gzymsem budowli. Attyka wieńczy budynek, zasłania dach i pełni funkcję zapory przeciwogniowej. Pojawiła się w architekturze antycznej, rzadka w średniowieczu. Rozpowszechniona od renesansu, zwłaszcza w Europie środkowej (Polska, Czechy, Węgry), kiedy to wykształcił się specyficzny typ tzw. attyki polskiej, bogato zdobionej ślepymi arkadami, pilastrami, zębami, maszkaronami czy hermami i wolutami. Była stosowana gł. na budynkach świeckich (kamienice, zamki, ratusze), w budownictwie sakralnym występowała na synagogach, rzadsza w kościołach.
Aplikacja - technika zdobienia polegająca na naszywaniu lub wszywaniu na tkaninę wzorów z innych tkanin, skóry lub innych tworzyw. Połączenia aplikacji można ukryć lub wyeksponować
kliknij w zakładkę...
Barbotino – technika zdobienia naczyń ceramicznych polegająca na stopniowym nakładaniu warstw tworząc w ten sposób plamy czy podłużne linie. Zdobienie takie przypomina nieco skorupy utworzone na dekorowanej powierzchni..
Batik – technika malarska polegająca na kolejnym nakładaniu wosku i kąpieli tkaniny w barwniku, który farbuje jedynie miejsca nie zamaskowane warstwą wosku. Proces woskowania i farbowania można, dla uzyskania specjalnych efektow, powtarzać wielokrotnie.
Bordiura (fr. bordure) – pas dekoracyjny, zwykle z ornamentów lub elementów roślinnych, obrzeżający tkaninę lub strój, zamykający kompozycję plastyczną, malarską, graficzną, obramowujący płaskorzeżbę lub element budowli, również wzorzysty pas kwiatowy utworzony jako obramowanie klombów i gazonów. W iluminatorstwie książkowym jest to dekorowany pas okalający tekst znajdujący się na karcie księgi.
Bulino to rodzaj techniki grawerskiej, charakteryzującej się fotograficzną jakością przenoszonej kompozycji graficznej. Uważana jest za najdoskonalszą grawerską metodę tworzenia obrazu na metalu. Stosowana przez mistrzów tworzy obrazy o fotograficznej niemal dokładności.
Bulino polega na wykonaniu od 700 do 1200 punktów na 1 mm² powierzchni metalu. Ich liczba jest zależna od założonego stopnia precyzji nanoszonej kompozycji. Wykonywane na powierzchni metalu mikropunkciki modyfikują odbicie światła i jego absorpcje, tworząc złudzenie wielu odcieni szarości, tworzących kontrast obrazu. Metoda pozwala uzyskiwać efekt cieni i półcieni oraz daje wrażenie dynamiki ruchu.
Balustrada - ażurowa ścianka składająca się z tralek osadzonych na cokole i połączonych od góry poręczą. Stosowana jako ogrodzenie, ozdobne zabezpieczenie schodów, balkonów czy mostów, używana do podziału wnętrza kościoła lub pałacu i jako dekoracyjne zwieńczenie budynku zasłaniające dach (rodzaj attyki). Wykonywana z kamienia, drewna, metalu albo betonu. Znana od starożytności do dziś, przybierała formy stylistyczne danego czasu.
Baza - podstwa kolumny, pilastrulub filarudźwigająca trzon, składająca się z płyty i wałków. Występuje od starożytności. Występuje we wszystkich stylach z wyjątkiem doryckiego. W jej skład wchodzą trzy części: plinta (kwadratowa płyta), torusy - wałki o profilach na przemian wypukłych (tzw. torusów) i wklęsłych (tzw. trochillusów). W architekturze romańskiej i gotyckiej bazy przybierały bardziej złożone kształty i bywały zdobione dekoracją.
Cloisonné (emaliowanie komórkowe) - technika zdobnicza polegająca na wypełnianiu różnokolorową emalią "komórek" powstałych na powierzchni zdobionego przedmiotu za pomocą przylutowanych cienkich blaszek lub drucików. Jedne z najstarszych przykładów przedmiotów ozdobionych tą techniką pochodzą z Cypru z końca 2 tysiąclecia przed Chrystusem.
Cokół - najniższy, nadziemny człon budynku, elementu architektonicznego (kolumna, filar, portal), rzeźby i pomnika, wyróżniony w jakiś sposób (np. wysunięty do przodu, cofnięty w stosunku do wyższych części, rustykowany, oddzielony gzymsem itp.). Stanowi podstawę konstrukcyjną i/lub pełni funkcję zdobniczą. Stosowany w architekturze od czasów rzymskich, w renesansie ważny element architektury pałacowej.
Decoupage — technika ozdabiania przedmiotów polegająca na przyklejaniu na odpowiednio spreparowaną powierzchnię (praktycznie każda powierzchnia: drewno, metal, szkło, tkanina, plastik, ceramika) wzoru wyciętego z papieru lub serwetki papierowej (technika serwetkowa).
Decoupage klasyczny polega na naklejaniu wzoru i pokryciu go wieloma warstwami lakieru tak, aby wtopił się całkowicie i nie był wyczuwalny przy dotknięciu.
Dorycki porządek - najstarszy z porządków architektonicznych greckich, ukształtowany w okresie dojrzałego archaizmu (VII w. p.n.e.) w związku z przejściem od architektury gliniano-drewnianej do monumentalnej kamiennej.
Emalia (dawniej: szmelc, smalc) – technika zdobienia wyrobów metalowych, najczęściej złotych lub miedzianych, za pomocą szklistych powłok składających się z mieszaniny sproszkowanych minerałów (piasek, kreda, glina) oraz topników (boraks) z dodatkiem pigmentów, stopionej w temperaturze ok. 800-900°C w specjalnym piecu.
Filar - w budownictwie pionowa podpora lubprzypora konstrukcji nośnej budynku, wykonana z kamienia, cegły lub betonu, o przekroju poprzecznym, wielobocznym (najczęściej cztero- lub ośmiobocznym) lub okrągłym. Filar stosowany jest w budownictwie od czasów starożytnych do chwili obecnej, szczególne znaczenie zyskał w architekturze romańskiej i gotyckiej, zwłaszcza w budowlach sakralnych. Również pionowa podpora przęseł mostu, wiaduktu, estakady itp. wykonywana głównie z betonu (rzadziej z kamienia), o przekroju poprzecznym okrągłym lub owalnym. Filary mostów rzecznych zaopatrzone są w izbicę, zamocowaną u podstawy od strony naporu wód, służącą do rozbijania kry i naporowej fali powodziowej.
Fryz - 1) w architekturze pozioma część belkowania w porządkach klasycznych między architrawem a gzymsem. W porządku doryckim składa się z tryglifów i metop. W porządkach jońskim i korynckim jest gładka lub ozdobiona motywami figuralnymi albo roślinnymi.
2) poziomy pas dekoracyjny w architekturze, jak też w malarstwie, grafice czy rzemiośle artystycznym. Dekoracja fryzem zależna od stylu.
Filigran - technika złotnicza polegająca na zdobieniu lub wykonywaniu całego przedmiotu z cienkich drucików ułożonych w ażurową siatkę. W technice tej używa się drucików złotych i srebrnych. Skręca się je ze sobą (zazwyczaj po dwa), a następnie rozklepuje na płasko, w efekcie czego ich brzeg jest charakterystycznie ząbkowany.
Flader (z niem. fladern – łopotać) – naturalny, a w pewnym okresie malowany układ usłojenia drewna uzyskiwany z desek przekroju stycznego drewna lub okleiny (fornir) o bogatym, zawiłym rysunku (czeczota, korzeń orzecha, jesion tzw. "baranek").
Mazerowanie lub fladrowanie to potoczne określenie modnej w pierwszej poł. XX w. techniki zdobienia powierzchni drewna (meble, stolarka budowlana) przy pomocy dobranych odpowiednio odcieni farb i specjalnie ponacinanego grzebienia gumowego. Zwykle imitowało się usłojenie drogich gatunków drewna na podłożu z drewna miękkiego (jodła, sosna) lub bezsłoistego (topola, lipa, olcha).
Gilosz - zawiły rysunek ornamentowy wykonany z wielu cienkich linii krzywych, zestawionych w różnorodnych kombinacjach, posiadający cechy uporządkowania i konsekwencji, oraz zbliżoną gęstość na całej powierzchni, stosowany jako trudne do podrobienia tło. Gilosz używany jest do zabezpieczenia druku w rozmaitego rodzaju papierach wartościowych i innych dokumentach. Może też mieć charakter dekoracyjny.
Głowica - kapitel, element konstrukcyjno-dekoracyjny, wieńczący kolumnę, pilaster lub filar. Głowica pośredniczy w przenoszeniu ciężaru elementu dźwiganego (np. belkowania) na podporę. Głowica przybierała różne kształty (od prostych do złożonych, pokrytych dekoracją rzeźbiarską). Do najwcześniejszych głowic należą głowice egipskie (często formy roślinne): głowice palmowe, lotosowe, papirusowe (odmiana pąkowa i kielichowa), głowice hathoryckie (z głową bogini Hathor), heraldyczne (motyw lilii i papirusu), tzw. protodoryckie. Głowice w Mezopotamii były proste, dopiero w Persji Achemenidów ozdabiano je rzeźbami gryfów, lwów, byków i geniuszy. Grecy wytworzyli trzy zasadnicze typy głowic, odpowiadające trzem porządkom architektonicznym: dorycka, jońska i koryncka. W architekturze rzymskiej stosowano jeszcze głowicę toskańską i kompozytową. W Egipcie istniała odmiana – głowica ptolemejska (aleksandryjska). W architekturze bizantyńskiej, dzięki zastosowaniu impostu powstała głowica nasadnikowa i jej odmiana - głowica trapezoidalna, stosowano jeszcze głowice koszykowe i fałdowe. W architekturze Indii głowice cechują się ogromnym bogactwem kształtów (często stosuje się efekt zwielokrotnienia form roślinnych, zwierzęcych, figuralnych itp.).
Gzyms - poziomy element architektoniczny, w formie pasa wysuniętego przed lico muru, wykonywany z kamienia lub cegły, drewna, metalu, betonu. Chroni ściany przed ściekającą wodą opadową. Gzymsy zewnętrzne to np. gzymsy wieńczące, międzypiętrowe, nadokienne. Gzymsy wewnętrzne to np. kominkowe, piecowe podokienne.
Inkrustacja – technika zdobienia przedmiotów: sprzętów, mebli, dzieł artystycznych itp., polegająca na wykładaniu powierzchni odpowiednio przyciętymi płytkami z różnych materiałów, np. kości słoniowej, metalu, masy perłowej, kolorowych kamieni, złota itp. Płytki układane są we wzory figuralne, roślinne lub ornamenty np. geometryczne pasowe.
Intarsja to technika zdobnicza polegająca na tworzeniu obrazu przez wykładanie powierzchni przedmiotów drewnianych (zwłaszcza mebli) innymi gatunkami drewna, czasem podbarwianymi. Wstawki umieszcza się w miejscu usuniętych fragmentów z powierzchni przedmiotu.
Joński porządek - jeden z trzech podstawowych porządków w architekturze starożytnej Grecji. Odznacza się lekkością i smukłością proporcji oraz dużą liczbą elementów zdobniczych. Kolumnymają profilowanąbazę, gęsto kanelowny (żłobkowany) trzon z nieznaczną entasis oraz głowicę z kimationem i wolutami(ślimacznicami). Belkowanie, którego części oddziela kimation z estragalem, składa się z trójdzielnefgo architrawu, fryzupłaskorzeźbioną dekoracją i silnie wysuniętego gzymsu, pod którym znajduje się rząd ząbków.
Kalatos - w architekturze nazwa kapitelu spoczywającego na głowie kariatydy.
Kapinos - ukośne i wyżłobione podcięcie nadwieszonego elementu architektonicznego, np. gzymsu, stosowane w celu uniemożliwienia ściekania wód opadowych na chroniony nim mur.
Kalkomania - druk na specjalnym papierze, którego obraz jest przeznaczony do przeniesienia później na inną powierzchnię. Kalkomania może być sucha, wodna, ceramiczna itp.
Konglomerat, zlepieniec – grubookruchowa skała osadowa o różnych barwach, złożona z ziaren żwiru spojonych lepiszczem. Różni się od żwiru tylko obecnością lepiszcza.
Podobnie jak żwiry zlepieńce mogą być:
- polimiktyczne (zawierające wiele różnych rodzajów otoczaków)
- oligomiktyczne (ubogie lub zubożałe)
Kimation - listwa ozdobiona ornamentem ze stylizowanych motywów roślinnych. Rozróżniamy kimation dorycki (profil wklęsły), kimation joński, zwany jajownikiem (profil wypukły; kimation składa się z ułożonych na przemian motywów wolich oczu i liści), kimation lesbijski (profil wypukło-wklęsły, motywy roślinne o kształcie sercowatym).
Kolumna - jedna z podstawowych i najstarszych podpór w architekturze, podtrzymująca ciężar belkowania, stropu itp. Składa się z 3 części: głowicy, trzonu i bazy. Wykonywana z różnych materiałów (najczęściej kamienna), w przekroju kolista.
Kolumnada - kilka lub kilkanaście rzędów kolumn ustawionych w regularnych odstępach, podtrzymujących belkowanie.
Konsola - 1) detal architektoniczny, wspornik gzymsu, balkonu, popiersia, zegara, wazonu, wykonywana z kamienia, drewna, metalu w kształcie woluty.
2) stół przyścienny umieszczany zazwyczaj pod lustrem pomiędzy oknami. Stanowił często podstawę pod zegar. Popularny w XVIII i XIX w.
Koryncki porządek - jeden z trzech podstawowych porządków w architekturze starożytnej Grecji. Ukształtował się najpóźniej i różnił się od stylu jońskiego odmienną proporcją kolumny (smuklejsza) i dekoracją głowicy. Głowica koryncka (wg tradycji jej wynalazcą miał być rzeźbiarz Kallimachos - koniec V w. p.n.e.) składała się z trzonu kalatosu ("koszyk") okolonego dwoma rzędami liści akantu. O górną część kalatosu opierały się 4 woluty, na których spoczywał abakus. Między dużymi wolutami znajdowały się mniejsze, a z nich wyrastała palmeta.
Laka (jap. - urushi) - żywica sumaka lakowego (werniksowego; Rhus vernicifera) rosnącego na południe od rzeki Jangcy, używana w japońskiej i chińskiej sztuce zdobniczej, często barwiona i rzeźbiona.
Lustro fenickie (często mylnie nazywane lustrem weneckim) to odmiana lustra która odbija część światła, a drugą część przepuszcza (pomijając światło pochłonięte i rozproszone).
Łuk - łęk, element konstrukcyjny lub dekoracyjny, zakrzywiony i podparty na obu końcach. Łuki dekoracyjne występują głównie na tle murów i są wykonywane w stiuku lub tynku. Łuki konstrukcyjne stosuje się wsklepieniach, do przykrywania wszelkiego typu otworów, jako przęsła mostów, wiaduktów itp. Ich zadaniem jest przeniesienie na podpory boczne ciężaru własnego i dźwiganego. W przeciwieństwie do belki, łuk oprócz reakcji pionowych doznaje również w miejscach podparcia reakcji poziomych, zwanych rozporem łuku. Przy obciążeniu pionowym i przy odpowiednio dobranych wymiarach w łukach mogą występować tylko naprężenia ściskające, dzięki czemu można konstruować łuki nie spajane w miejscach styku z elementów. Łuki konstrukcyjne wykonywano dawniej głównie z kamienia lub cegły, obecnie stosuje się konstrukcje stalowe i żelbetowe. Łuk składa się z 2 ramion, które rozdziela kliniec szczytowy - zwornik (spotykany w łukach kamiennych i ceglanych). Dolna płaszczyzna każdego ramienia zakryta w głębi muru, nosi nazwę nasady, powierzchnie boczne są zwane czołami, powierzchnia górna - grzbietem, dolna podłuczem. Naroże między grzbietem a pionową ścianą nazywa się pachą. Szerokość łuku na wysokości nasad jest jego rozpiętością, odległość między linią łączącą nasady a punktem szczytowym linii podłucza - wysokością łuku (strzałką).
Makrama jest to stara sztuka wiązania sznurków, bez użycia igieł, drutów lub szydełka. Znana już w starożytności. Stosując ją można wyplatać wiele rzeczy poczynając od kwietników, poprzez naszyjniki, makaty ścienne, kończąc na torebkach i plecakach. Do wyrobu przedmiotów za pomocą technik makramy można używać nici lnianych, konopnych, jedwabnych, sizalu i innych.
Markieteria, markietaż – technika zdobnicza stosowana w rzemiośle artystycznym (meblarstwie i przy wytwarzaniu drobnych przedmiotów). Polega na układaniu na powierzchni zdobionego sprzętu wzorów złożonych z kawałków drewna (często forniru), metalu, kości słoniowej, szylkretu, marmuru itp.
Masa perłowa (albo macica perłowa) – wewnętrzna, silnie iryzująca warstwa muszli niektórych małżów i ślimaków np. perłopławów, używana jako tworzywo dekoracyjne.
Masa solna – jest masą do modelowania, którą wykonuje się z mąki i soli. Wykonuje się z niej przeróżne przedmioty – głównie figurki, ramki i inne ozdoby. Przepis na masę solną: szklanka mąki, szklanka soli, 100 g mąki ziemniaczanej, 150 cm³ wody.
Całość się wygniata, aż do momentu otrzymania jednolitej, gładkiej masy. Po ulepieniu przedmiotu w masie można go pomalować farbami akrylowymi i ozdobić.
Mazer (z niem. maser – plama) lub flader – naturalny, a w pewnym okresie malowany układ usłojenia drewna uzyskiwany z desek przekroju stycznego drewna lub okleiny (fornir) o bogatym, zawiłym rysunku (czeczota, korzeń orzecha, jesion tzw. "baranek"). Mazerowanie lub fladrowanie to potoczne określenie modnej w pierwszej poł. XX w. techniki zdobienia powierzchni drewna (meble, stolarka budowlana) przy pomocy dobranych odpowiednio odcieni farb i specjalnie ponacinanego grzebienia gumowego. Zwykle imitowało się usłojenie drogich gatunków drewna na podłożu z drewna miękkiego (jodła, sosna) lub bezsłoistego (topola, lipa, olcha).
Moduł - umowna jednostka wymiarowa w architekturze lub rzeźbie służąca do wyznaczenia według kanonu wielkości pozostałych części projektowanej całości. W Grecji, w architekturzejońskiej jako moduł służyła średnica kolumny, według której wyliczano wysokość kolumn i proporcje całej budowli. Istniał też moduł w rzeźbie starożytnej, była nim szerokość palca postaci. W architekturze współczesnej nowy moduł oparty na proporcjach człowieka opracowałLe Corbusier.
Niello - metoda zdobienia przedmiotów metalowych, stosowana w złotnictwie. Wzór wyryty w metalu wypełnia się pastą złożoną z siarczków srebra, miedzi i ołowiu, a następnie poddaje polerowaniu w celu uzyskania granatowego, czarnego lub szafirowo - czarnego rysunku, kontrastującego z tłem.
Nisza - wgłębienie w ścianie, murze o różnym kształcie, najczęściej prostokątne lub półokrągłe, zamknięte u góry półkoliście lub przesklepione w formie konchy, niekiedy zwieńczone gzymsem lub małym frontonem. Przeznaczona do ustawienia urny lub posągu. W okresie manieryzmu stosowano nisze puste, bez elementów dekoracyjnych.
Ornament - obiegnik, motyw zdobniczy, pojedynczy lub powtarzający się regularnie w określonym rytmie. Służy do podnoszenia walorów estetycznych przedmiotów, w architekturze pomaga wyróżniać poszczególne człony budowli lub optycznie podkreślać ich strukturę. Ornament jest znany od początków twórczości artystycznej. Podstawową cechą ornamentu jest jego nierealistyczny, a najczęściej całkowicie abstrakcyjny charakter. Motyw ornamentalny powstaje zazwyczaj poprzez mocną stylizację realnie istniejącej formy, która dzięki wielokrotnemu powtórzeniu i uszeregowaniu traci swój indywidualny charakter. Motywy ornamentów mogą być geometryczne, roślinne, zwierzęce, ale również występują w nich postacie ludzkie lub znaki symboliczno-magiczne. Formy plastyczne ornamentów są łatwo zapożyczane i przyswajane przez różne dziedziny sztuki, a zarazem swoiste dla danej epoki. Mogą służyć do określania stylu, a nawet datowania przedmiotów. Ze względu na sposób wykonania ornamenty można podzielić na reliefowe (np. rzeźbione ryty wykuwane) lub płaszczyznowe płaskie (malowane, rysowane, inkrustowane, intarsjowane). W starożytnym Egipcie znane były ornamentalne motywy lotosu, palmy, papirusu. Dla sztuki antycznej charakterystyczne są ornamenty geometryczne (meander). W średniowieczu często stosowano ornamenty w formie plecionki lub stylizowanych kwiatów, ale są też znane średniowieczne ornamenty geometryczne (maswerk) i fantastyczne (chimera). W renesansie często stosowano ornamenty zapożyczone ze starożytności. W baroku najczęściej stosowano ornamenty roślinne (splecione liście, girlandy owoców). Twórcy neoklasycystyczni znowu chętnie sięgali do wzorów starożytnych, dopiero w okresie secesji wytworzył się nowy, oryginalny ornament roślinny o płynnych kształtach, obecnie stosowane są niemal wszystkie rodzaje ornamentów.
Pasamon (z wł. passamano) - również pasmanteria, wyrób pasamoniczny, szmuklerski, w Wielkopolsce przed 1945 towary krótkie. Wyrób włókienniczy, najczęściej w formie taśmy, używany do obszywania brzegów ubiorów, tkanin dekoracyjnych, obić tapicerskich, stosowany jako ozdoba, wzmocnienie i ochrona brzegów. Do pasamonów zalicza się: taśmy, wstążki, koronki, borty, krajki, galony, frędzle, sutasze, pompony (kutasy), ozdobne sznury, wisiory (chwasty), oplatane guziki i guzy, pętlice stosowane jako zapięcia, oploty izolacyjne.
Perły lampowe - rodzaj szklanych paciorków. Perły lampowe produkuje się ręcznie nawijając roztopione szkło na drut (zostaje po nim otwór).
Pilaster - płaskosłup, element architektoniczny w formie płaskiego występu z lica ściany, posiadający głowicę i trzon, często także bazę i cokół, spełniający funkcję dekoracyjną i konstrukcyjną (wzmocnienie ściany). Trzon pilastra może być żłobkowany lub gładki. Pilaster występował już w starożytności, gdzie odpowiadał kolumnom określonego porządku architektonicznego. Występuje również w architekturze nowożytnej jako element podziału pionowego płaszczyzny ściany w układzie spiętrzonym (często podwójny) lub w tzw. wielkim porządku architektonicznym. Często występuje jako motyw dekoracyjny. Odmianą pilastra jest lizena - gładki pas nie posiadający cech określonego porządku architektonicznego.
Podpora - poziomy, pionowy lub skośny element konstrukcyjno-architektoniczny podpierający określoną część budowli. Najczęściej spotykane rodzaje podpór: kolumny, filary, słupy, przypory i wsporniki.
Portal (z języka łacińskiego porta - "drzwi", "brama"), dekoracyjne obramienie drzwi, ukształtowane z form architektonicznych i rzeźbiarskich. W starożytnej Grecji i Rzymie proste obramienie zwieńczone od góry gzymsem stanowiło portal wokół drzwi z brązu.
Porządek architektoniczny - system konstrukcyjno-kompozycyjny, połączony określonymi proporcjami obliczanymi wg jednostek zwanych modułami, którego najistotniejszym elementem jest kolumna oraz jej głowica. Porządek architektoniczny kształtuje się wg obowiązującego kanonu. Narodził się w starożytnej Grecji, w kręgu kultury klasycystycznej (klasycyzm), z konstrukcji belkowych, początkowo wykonywanych z drewna, a następnie z kamienia.
Postument - piedestał, podstawa przeznaczona do umieszczenia i wyeksponowania rzeźby lub innego przedmiotu (np. zegara, wazy, kandelabru). Postument może mieć kształt graniastosłupa, konsoli, kolumny itp.
Politura – spirytusowy roztwór szelaku używany w meblarstwie do wykończania powierzchni drewna. Przepis na sporządzenie politury: 250 g szelaku w płatkach wsypać do słoja, zalać 750g alkoholu absolutnego (odwodnionego) i szczelnie zamknąć. Wstrząsać roztworem wiele razy w ciągu dnia, aż do całkowitego rozpuszczenia. Używa się kilku stężeń (3-4) politury do całkowitego wykończenia powierzchni.
Puncowanie - metoda cyzelowania wyrobów metalowych polegająca na wybijaniu deseniu składającego się z punktów, gwiazdek, kółek itp. za pomocą stalowego narzędzia - tzw. puncy. Puncowanie stosuje się też przy obróbce płyty graficznej miedziorytu punktowego; technika wykanczania przedmiotów metalowych polegająca na zmatowaniu powierzchni jednostajnym wzorem wybijanym za pomocą specjalnych narzędzi zwanych puncjami. Techniką puncowania można na powierzchni uzyskać odciski, układające się w okeślony wzór.
Relief (płaskorzeźba) – kompozycja rzeźbiarska wykonana na płycie kamiennej, metalowej lub drewnianej z pozostawieniem na niej tła. Dzieło dwuwymiarowe. Pomimo że płaskorzeźby powstawały jako dekoracja architektoniczna, to często stanowią odrębne, pełnowartościowe dzieło sztuki.
Repusowanie (trybowanie) - zdobienie wyrobów z blachy poprzez wybijanie na zimno wgłębień, dających po drugiej stronie wypukły wzór. Techniką repusowania zdobić można metale ciągliwe i kowalne - głównie złoto, srebro, miedź, mosiądz, żelazo. Używane są młotki - twarde, miękkie i cyzelerskie, puncyny oraz kowadła miękkie. Kowadło takie musi być wykonane z materiału, który ustępuje pod naciskiem (np. smoły, miękkiego drewna, ołowiu). Na blasze, czasem pokrytej podkładem, rysowany jest wzór. Następnie jest ona umieszczana na kowadle, licem do dołu i wykuwana. W efekcie powstaje wklęsły relief, który jest wykańczany także od drugiej, wypukłej strony.
Sklepienie - konstrukcja budowlana o zakrzywionej powierzchni stosowana do przykrycia od góry określonej przestrzeni. Sklepienie stosowano szeroko już w starożytnym Rzymie. Główne elementy: podniebienie, grzbiet, czoło, szczyt. Sklepienie wykonuje się z klińców kamiennych lub ceglanych, a także sposobem monolitycznym z betonu lub żelbetu.
Sztukateria - dekoracja wykonana zazwyczaj ze stiuku, często odlewana fragmentami za pomocą szablonu i przymocowywana do podłoża, nierzadko z metalowym lub drewnianym zbrojeniem (np. gzymsy, ornamenty). Sztukaterię znano już w starożytności. W okresie renesansu i baroku stosowana do pokrywania sklepień, gzymsów i fryzów.
Scrapbooking - to przede wszystkim metoda ozdabiania stron albumów fotograficznych. Podstawowymi materiałami do ozdabiania są: kolorowy papier, nożyczki do wycinania profilu, ćwieki, ozdobne nity, urządzenia do ich mocowania, klej. Bardziej wyrafinowane ozdabianie wymaga także: pieczątek dekoracyjnych, farbek i pisaków z efektem Pluster („puchnących”), szablonów, shape cutter, naklejek dziurkaczy wzorków, kolorowego proszku i podgrzewaczy do embossingu. Nową formą scrapbookingu jest digital scrapbooking.
Snycerstwo - sztuka rzeźbienia w drewnie, rodzaj rzemiosła artystycznego.
Szelak – odmiana żywicy naturalnej, pozyskiwanej z malutkich owadów (Lac laccifer) zwanych czerwcami, od czerwonego koloru, żyjących w Indiach i Tajlandii na drzewach zwanych popularnie szelakowymi.
Szkło dichroiczne jest to szkło, na które w próżni, za pomocą działa elektronowego, nałożono tlenki metali (złota, srebra, tytanu, chromu, aluminium, cyrkonu, magnezu i krzemu) w postaci wielu cienkich warstw. Warstwy te mają grubość łącznie około 700 nm. Termin dichroiczne oznacza grę dwóch kolorów, tzn. szkło takie, przepuszczając dany kolor, odbija jego barwę dopełniającą. Dzięki nałożeniu 30-50 warstw widziany kolor jest różny w zależności od kąta patrzenia i padania światła. To, co widzimy, to interferencja światła odbitego od tych warstw, które same w sobie nie mają koloru. Efekt ten nosi nazwę iryzacji.
Szkło weneckie - rodzaj szkła artystycznego wytwarzanego w Wenecji, a pierwotnie na weneckiej wysepce Murano.
Sztukateria – stiuki i inne elementy dekoracyjne (np. putta, ornamenty, gzymsy wewnątrz pomieszczeń) wykonane z gipsu, często odlewane i montowane do podłoża (do ścian, sufitów). Stosowane w architekturze od starożytności, upowszechniły się w okresie renesansu i baroku.
Szylkret – masa rogowa, którą otrzymuje się z pancerzy (karapaksów) żółwi szylkretowych. Jest przejrzysta, lekko żółtawa, z ciemnobrązowymi plamami. Stosowana w rzemiośle artystycznym (np. do wyrobu oprawek okularów).
Tralka - balaska, pionowy element balustrady w kształcie profilowanego słupka kamiennego lub drewnianego podtrzymującego poręcz. Ozdobne tralki przybierają często kształt kielicha, wazonu czy wazy i mają bogatą ornamentację.
Tryglif - element fryzu w porządku doryckim (porządek architektoniczny), o kształcie prostokąta z trzema pionowymi żłobkami, umieszczany na osi każdej kolumny i każdego interkolumnium. Wywodzi się z budownictwa drewnianego, w którym stanowił ozdobne zakończenie wystającej na zewnątrz belki stropowej.
Tympanon - 1) wewnętrzne pole trójkątnego przyczółka (frontonu), gładkie lub wypełnione rzeźbą (kompozycja symetryczna), ograniczone od dołu belkowaniem, a z boków gzymsem. Charakterystyczny element monumentalnej architektury starożytnej Grecji i Rzymu. Stosowany też w sztuce nowożytnej.
2) w architekturze średniowiecznej (romańskiej i gotyckiej) półokrągłe lub ostrołukowe pole, umieszczone w górnej części portalu ponad nadprożem, wypełnione zwykle dekoracją reliefową (relief).
Wspornik - element konstrukcyjny podtrzymujący wysunięte przedlico fragmenty budowli, np. wykusz, okap, balkon, służki, posągi. Wykonywany z różnych materiałów (kamień, cegła, drewno), bywa niekiedy bogato zdobiony. Odmianą wspornika jest kroksztyn stanowiący przedłużenie belki stropowej (lub podobny element architektoniczny).
Wykusz - dobudówka nadwieszona na zewnętrznej ścianie budynku, podtrzymywana wspornikami, z oknami lub otworami strzelniczymi, nakryta oddzielnym dachem. Wykusz wywodzi się z architektury Bliskiego Wschodu. W Europie stanowił charakterystyczny element architektury świeckiej, głównie obronnej, późnego średniowiecza, renesansu i baroku, służył też czasem (np. w południowych Niemczech) jako kaplica domowa.
Zwornik - środkowy szczytowy element arkady lub skrzyżowania żeber w sklepieniugotyckim. Spaja konstrukcję w całość, niekiedy zdobiony jest rzeźbioną dekoracją ornamentalną o motywach roślinnych.









